بهرنی سیاست

په افغانستان کې د چین د پانګونې د ننګونو ارزونه ښيي چې د دغو ستونزو لویه برخه د افغانستان د دولت په کمزوري او ناپایدار وضعیت کې ریښه لري. سیاسي بې‌ثباتي، ناامني، د بنسټیزو زیربناوو کمزورتیا، حقوقي ستونزې او سیمه‌ییزې سیالۍ، له تېرو پنځو لسیزو راهیسې داسې چاپېریال رامنځته کړی چې په هغه کې بهرنۍ پانګونه له لوړې کچې خطر سره مل وي.

وروستي بدلونونه ښيي چې معاصرې جګړې نوي پړاو ته داخلې شوې دي؛ هغه پړاو چې پکې هوښیارې او ټیټ‌لګښته ټکنالوژۍ، لکه بې‌پیلوټه الوتکې (ډرونونه)، مصنوعي ځیرکتیا او دوه‌ګونې کارونې (Dual-use) ټکنالوژۍ، نه یوازې د جګړې ډګر ته نوي وسایل راوستي، بلکې د پوځي ځواک د تولید او کارونې څرنګوالی یې هم بدل کړی دی. دې بهیر هغه وړتیاوې چې پخوا یوازې د سترو قدرتونو په انحصار کې وې، د ډېرو نورو لوبغاړو لپاره هم د لاسرسي وړ کړې دي، که څه هم د دغو قدرتونو برلاسی لا هم پر خپل ځای پاتې دی. نن ورځ پوځي بریا تر دې ډېره چې د تجهیزاتو په زېرمو پورې تړلې وي، په نوښت، اغېزمن سازمان او د سرچینو په مدیریت پورې تړلې ده.

د ايران او متحده ايالاتو ترمنځ د ۲۰۲۶ز. کال لاسليک شوې هوکړه د دواړو هېوادونو ترمنځ د درې مياشتنۍ جګړې د درولو او د اوږدمهاله تفاهم لپاره د يوه لنډمهاله چوکاټ په توګه ارزول کېدای شي. په دې هوکړه کې د اوربند ټينګښت، د هرمز تنګي د بيا پرانيستلو، د ايران پر وړاندې د اقتصادي فشارونو د کمولو، د کنګل شويو شتمنيو د ازادولو او د اټومي پروګرام په اړه د راتلونکو مذاکراتو لپاره زمينه برابره شوې ده. له بلې خوا، ايران يو ځل بيا د اټومي وسلو د نه توليد ژمنه کړې، خو د غني شويو يورانيمو، توغنديز پروګرام او نورو حساسو موضوعاتو په اړه وروستۍ پرېکړې راتلونکو مذاکراتو ته پرېښودل شوې دي. ايران د دغه هوکړې له لارې ډير امتيازات ترلاسه کړي او ظاهراً داسې ښکاري چې دغه هوکړه د ايران په ګټه ده. ايران وکولای شو چې د نظام د سقوط مخه ونيسي او د پراخې پلان شوې تباهۍ مخنیوی وکړي.

در مجموع توافقنامه نظامی-فنی میان روسیه و امارت اسلامی افغانستان را نمی‌توان صرفاً یک قرارداد فنی برای ترمیم تجهیزات نظامی دانست، بلکه باید آن را نشانه‌ای از تحول تدریجی روابط کابل و مسکو و حرکت آن به سوی همکاری‌های راهبردی‌تر ارزیابی کرد.

در جمع‌بندی این تحلیل مهم‌ترین نکته‌ای که باید روی آن تأکید کرد، شکاف میان آنچه ایالات متحده امریکا و رژیم صهیونیستی از نظام ایران تصور می‌کردند و آنچه در عمل با آن مواجه شدند است. آنها گمان می‌کردند.

د دې تحلیل په لنډیز کې، تر ټولو مهم ټکی چې باید ټینګار یې وشي د هغه څه ترمنځ واټن دی چې امریکا او صهیونیسټ رژیم د ایراني نظام په اړه تصور کاوه او هغه څه چې دوي یې په حقیقت کې ورسره مخ وو.

د فارس خلیج هېوادونه د امریکا، صهیونیستي رژیم او ایران ترمنځ په جګړه کې په یوه پیچلي او څو اړخیز حالت کې دي او د دوي ستراتیژیک انتخابونه کولی شي د سیمه ییزو پرمختګونو لاره په جدي توګه بدله کړي. د دفاعي دریځ د دوام سناریو که څه هم لږ لګښت لري او د ګړندۍ بیارغونې لپاره اجازه ورکوي، د دوامداره ناڅرګندتیا او اقتصادي فشارونو معنی به ولري. برعکس په برید کې د محدود ګډون سناریو کولی شي دې هېوادونو ته د امنیت تضمینونه او پرمختللي دفاعي ټیکنالوژي چمتو کړي، مګر دا د ایران د غچ اخیستونکو بریدونو خطر زیاتوي او د دې هېوادونو نړیوال انځور باندې منفي اغېزې کوي.

د ایران–متحده ایالاتو او اسراییلو جګړه د افغانستان لپاره یوازې یوه بهرنۍ شخړه نه ده، بلکې څو اړخیزې ژورې سیاسي، امنیتي او اقتصادي اغېزې لري. دا تحلیل ښيي چې افغانستان د خپل جغرافیایي موقعیت له امله بیا هم د سیمې د قدرتونو د ټکر مستقیم او غیرمستقیم فشارونه زغمي.

له سیاسي او امنیتي پلوه، د ایران کمزوري کېدل یا احتمالي بدلون د اسلامي امارت لپاره د یو مهم سیمه‌ییز شریک له لاسه ورکولو معنی لري، چې دا به د بهرني سیاست، سرحدي مدیریت او سیمه‌ییزو اړیکو په برخه کې نوې ننګونې رامنځته کړي. همدارنګه، د ایران بې‌ثباتي کولای شي د سرحدونو ناامني زیاته کړي او افغانستان د احتمالي نوو وسله‌والو یا سختدریځو ډلو د پناه ځای په توګه لا ډېر تر فشار لاندې راولي.

قیس‌احمد قادری پاکستان در سال‌های اخیر با چالش‌های مختلف اقتصادی، سیاسی و امنیتی روبه‌رو بوده است. این چالش‌ها توان این […]

د متحده ايالات سره د خبرو اترو میز ته د ایران بېرته راتګ د تاکتیکونو د بدلون له امله نه دی، بلکې د ایران د لویو محاسبو د سقوط له امله دی چې د مهارولو پر بنسټ ولاړ دي، کوم چې د پراکسي ډلو د کمزوري کولو، د پوځي ځواک تحلیل، نړیواله انزوا، او د ملت-دولت ژور ویش له لارې، د سیسټم هاخوا د مقابلې د دوام لګښت زیات کړی دی.