بهرنی سیاست

د متحده ايالات سره د خبرو اترو میز ته د ایران بېرته راتګ د تاکتیکونو د بدلون له امله نه دی، بلکې د ایران د لویو محاسبو د سقوط له امله دی چې د مهارولو پر بنسټ ولاړ دي، کوم چې د پراکسي ډلو د کمزوري کولو، د پوځي ځواک تحلیل، نړیواله انزوا، او د ملت-دولت ژور ویش له لارې، د سیسټم هاخوا د مقابلې د دوام لګښت زیات کړی دی.

د ټرمپ د سولې بورډ په ظاهر کې د غزې جګړې د ختمولو او نړیوالو شخړو د حل لپاره جوړ شوی، خو د منشور مواد ښيي چې دا یو بېطرفه نړیوال سازمان نه دی، بلکې تر ډېره د ټرمپ تر شخصي کنټرول لاندې جوړښت دی. ځکه مهم واکونه لکه د غړو دعوت، د پرېکړو ویټو، د منشور تعدیل، د اجرائیوي بورډ ټاکنه او حتی د بورډ منحل کول ټول د رئیس (ټرمپ) په لاس کې دي.

په ایران کې وروستي لاریونونه، چې په پیل کې د اسعارو د بدلون او د ژوند خراب اقتصادی شرایطو په وړاندې د تجارانو لخوا د اقتصادي لاریونونو په توګه پیل شوي وو، په چټکۍ سره د سیاسي طبیعت سره په یوه پراخه غورځنګ بدل شول.

 پر وینزوېلا د متحده ایالاتو پوځي برید او د دغه هېواد د ولسمشر نیکولاس مادورو او د هغه د مېرمنې غیرقانوني نیونه، د نړیوالو حقوقو له نظره، د ملګرو ملتونو د منشور له بنسټیزو احکامو سره په ښکاره ټکر کې دي. دا اقدام د دولتونو د حاکمیت اصل، د زور د نه کارونې اصل، د نه مداخلې اصل، او همدارنګه د بشري او بشردوستانه نړیوالو حقوقو له اساسي قواعدو سرغړونه ګڼل کېږي. د موجودو حقوقي چوکاټونو له مخې، داسې هېڅ معتبر استثنا نه تر سترګو کېږي چې وکولای شي دا پوځي اقدام مشروع یا توجیه کړي.

د تهران غونډه د ایران لخوا د افغانستان د مسلو او قضیو لپاره د یو ډیپلوماټیک چارواکي په توګه د ځان لپاره د ځای ښودلو هڅه ګڼل کیدی شي. ایران، چې له کلونو راهیسې منزوي او د لویدیځ له مرګوني فشار لاندې دی، د داسې نوښت له لارې هڅه کوي چې ثابته کړي چې لاهم د انزوا څخه د راوتلو وړتیا لري او په سیمه ایزو مسلو اغیزه لري. تمه نه کیده چې په دې غونډه کې اصلي عنصر، چې اسلامي امارت و،

افغانستان او پاکستان ډیری مشترکات لري مګر د دواړو هېوادونو ترمنځ سیاسي او اقتصادي اړیکې په تېرو اوو لسیزو کې ترینګلې او د متقابل باور نشتوالی لري. د دوه اړخیزو تړونونو او نړیوالو نورمونو برخلاف، پاکستان تل خپلې پولې د مختلفو بهانو لاندې د افغان سوداګرۍ او ټرانزیټي توکو لپاره تړلي دي،

بررسی و تحلیل نشانه‌ها و الگوهای رفتاری و گفتاری کشور تاجکستان نشان می‌دهد که رویکرد و سیاست خارجی آن کشور در قبال امارت اسلامی از سیاست تقابل و تضاد به سیاست هم‌نشینی و تعامل دچار دگردیسی بنیادی شده است

د افغانستان او پاکستان اړيکي د تاريخ په اوږدو کې له لوړو او ژورو څخه ډکې دي. پاکستان له اسلامي امارت سره په لومړنۍ دوره کې نږدې اړيکې درلودې او حکومت يې په رسميت پېژندلی و او د اسلامي امارت بياځلي واکمنۍ وروسته هم داسې فکر کېده چې د دواړو هېوادونو ترمنځ به اړيکې نږدې او ښې وي، خو د ټي ټي پي، کډوالو او ډيورنډ فرضي کرښې پر سر د دواړو هېوادونو اړيکې خرابې شوې.

هند تل افغانستان ته د پاکستان له زاويې ګوري؛ کله هم چې په افغانستان کې د پاکستان نفوذ ډېر شوی او اړيکې يې له افغان دولتونو سره نږدې شوې په هماغه کچه هند له صحنې وتلی او اړيکې يې خرابې شوې دي…..

چین می‌خواهد به‌منظور توسعهٔ بیشتر پروژهٔ “یک کمربند، یک راه” افغانستان را نیز در دهلیز مربوط به سی‌پیک وارد سازد، اما برای انجام این کار روابط پرتنش امارت اسلامی و پاکستان مانع بزرگی است.